{"id":5055,"date":"2026-11-09T21:39:46","date_gmt":"2026-11-09T21:39:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055"},"modified":"2026-11-09T21:39:48","modified_gmt":"2026-11-09T21:39:48","slug":"que-impulsa-los-extremos-compuestos-en-la-amazonia-de-la-variabilidad-interanual-a-los-cambios-de-largo-plazo-1982-2024","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055","title":{"rendered":"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024)"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por Gianella Botetano*<br><br><strong>Cuatro d\u00e9cadas de extremos compuestos<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En las \u00faltimas cuatro d\u00e9cadas, la Amazon\u00eda ha registrado inundaciones extremas como las de 2009, 2012 y 2021, y sequ\u00edas como las de 2005, 2010, 2015\u20132016 y 2023\u20132024, esta \u00faltima una de las m\u00e1s severas en m\u00e1s de un siglo. Este estudio muestra que, entre 1982 y 2024, estos eventos dejaron de ser excepcionales para convertirse en el rasgo dominante de la variabilidad de la precipitaci\u00f3n, la temperatura, el agua almacenada y el nivel del r\u00edo Negro en Manaos. Pese a la respuesta hidrol\u00f3gica diferida y heterog\u00e9nea entre regiones, los extremos del agua almacenada y del nivel del r\u00edo se mantienen acoplados a los de la precipitaci\u00f3n y la temperatura a escala de cuenca. Este acoplamiento, propio de los extremos compuestos, caracteriza el 67.8% de la Amazon\u00eda en la temporada h\u00fameda (noviembre\u2013abril) y el 75.8% en la temporada seca (junio\u2013septiembre). Este estudio identifica el \u00edndice de extremos hidroclim\u00e1ticos compuestos de la Cuenca Amaz\u00f3nica (AB-CHEX), el cual sintetiza la variabilidad interanual de estos extremos en dos estados. El estado seco\u2013c\u00e1lido se expresa en un d\u00e9ficit de precipitaci\u00f3n y un aumento de la temperatura, seguidos de una reducci\u00f3n del agua almacenada dos meses despu\u00e9s y del nivel del r\u00edo en Manaos un mes m\u00e1s tarde. El estado h\u00famedo\u2013fr\u00edo muestra lo contrario.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>El papel del Pac\u00edfico y del Atl\u00e1ntico en cada temporada<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La ocurrencia e intensidad de estos extremos compuestos dependen de interacciones oc\u00e9ano\u2013atm\u00f3sfera que var\u00edan seg\u00fan la temporada. En la temporada h\u00fameda, El Ni\u00f1o\u2013Oscilaci\u00f3n del Sur explica \u224861% de la variabilidad del AB-CHEX al modular las ramas ascendentes de las circulaciones atmosf\u00e9ricas regionales de Hadley y tipo Walker sobre la Amazon\u00eda. Durante El Ni\u00f1o (La Ni\u00f1a), estas ramas se debilitan (intensifican), inhibiendo (favoreciendo) la convecci\u00f3n y condicionando el estado seco\u2013c\u00e1lido (h\u00famedo\u2013fr\u00edo), principalmente en el noreste amaz\u00f3nico. En la temporada seca, el control pasa al Caribe\u2013Atl\u00e1ntico Norte tropical (Caribe\u2013TNA), que explica \u224862% de la variabilidad compuesta. Su calentamiento debilita los alisios y refuerza la rama descendente de la circulaci\u00f3n regional de Hadley, extendiendo el estado seco\u2013c\u00e1lido a gran parte de la cuenca, sobre todo al centro y sur de la cuenca, teniendo un fuerte impacto en la Amazon\u00eda de los pa\u00edses Andinos como Bolivia y Per\u00fa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sin embargo, los extremos seco\u2013c\u00e1lidos m\u00e1s intensos, como los de 1983, 1997\u20131998, 2015\u20132016 y 2023\u20132024, estuvieron asociados al calentamiento de ambos oc\u00e9anos. En la temporada h\u00fameda, un Caribe\u2013TNA c\u00e1lido intensifica el efecto de El Ni\u00f1o, y en la temporada seca, El Ni\u00f1o refuerza el efecto del Caribe\u2013TNA. Adem\u00e1s, cuando un Caribe\u2013TNA c\u00e1lido llega tras un El Ni\u00f1o, act\u00faa sobre un sistema ya precondicionado por la falta de humedad, dando lugar a un estado seco\u2013c\u00e1lido m\u00e1s severo en la temporada seca.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Una temporada seca que ya est\u00e1 cambiando<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A largo plazo, el hidroclima amaz\u00f3nico ya est\u00e1 cambiando. La temporada h\u00fameda tiende d\u00e9bilmente a un estado h\u00famedo\u2013fr\u00edo en el norte amaz\u00f3nico. La temporada seca, en cambio, avanza desde inicios de los 2000 hacia un estado cada vez m\u00e1s seco\u2013c\u00e1lido, impulsado principalmente por el aumento de la temperatura del aire, junto a un Caribe\u2013TNA m\u00e1s c\u00e1lido y una rama descendente de la circulaci\u00f3n de Hadley reforzada. Pero estos forzantes no act\u00faan solos. Procesos de superficie como la deforestaci\u00f3n y la degradaci\u00f3n del bosque por incendios y sequ\u00edas reducen la evapotranspiraci\u00f3n y retrasan el inicio de las lluvias, amplificando su efecto. De persistir esta tendencia, la Amazon\u00eda podr\u00eda dejar de sostener sus propias lluvias y acercarse a un punto de no retorno hacia un ecosistema m\u00e1s seco y c\u00e1lido.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"570\" src=\"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-1024x570.png\" alt=\"Figura 1. Extremos compuestos en la Amazon\u00eda. (a) Estado seco\u2013c\u00e1lido y (d) estado h\u00famedo\u2013fr\u00edo: respuesta de la atm\u00f3sfera, el suelo y los r\u00edos. (b, e) Regiones m\u00e1s afectadas y oc\u00e9ano dominante en la temporada h\u00fameda (noviembre\u2013abril) y (c, f) en la temporada seca (junio\u2013septiembre).\" class=\"wp-image-5054\" srcset=\"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-1024x570.png 1024w, https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-300x167.png 300w, https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-768x428.png 768w, https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-1536x856.png 1536w, https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-2048x1141.png 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Figura 1. Extremos compuestos en la Amazon\u00eda. (a) Estado seco\u2013c\u00e1lido y (d) estado h\u00famedo\u2013fr\u00edo: respuesta de la atm\u00f3sfera, el suelo y los r\u00edos. (b, e) Regiones m\u00e1s afectadas y oc\u00e9ano dominante en la temporada h\u00fameda (noviembre\u2013abril) y (c, f) en la temporada seca (junio\u2013septiembre).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Botetano, G., Espinoza, J. C., Takahashi, K., Gutierrez Villarreal, R. A., Marengo, J., &amp; Wongchuig, S. (2026). Large-scale climate drivers of extreme compound events in the Amazon from interannual to long-term timescales (1982\u20132024). <em>Climate Dynamics<\/em>, 64, 427. <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00382-026-08382-y\">https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00382-026-08382-y<\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">*Universidad Nacional Agraria La Molina, Lima, Per\u00fa; Instituto Geof\u00edsico del Per\u00fa, Lima, Per\u00fa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Por Gianella Botetano* Cuatro d\u00e9cadas de extremos compuestos En las \u00faltimas cuatro d\u00e9cadas, la Amazon\u00eda ha registrado inundaciones extremas como las de 2009, 2012 y 2021, y sequ\u00edas como las de 2005, 2010, 2015\u20132016 y 2023\u20132024, esta \u00faltima una de las m\u00e1s severas en m\u00e1s de un siglo. Este estudio muestra que, entre 1982 y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ocean_front_end_style_editor":"no","ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[47,55,231],"class_list":["post-5055","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lecturas","tag-amazonia","tag-el-nino","tag-variabilidad","entry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024) - Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024) - Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Por Gianella Botetano* Cuatro d\u00e9cadas de extremos compuestos En las \u00faltimas cuatro d\u00e9cadas, la Amazon\u00eda ha registrado inundaciones extremas como las de 2009, 2012 y 2021, y sequ\u00edas como las de 2005, 2010, 2015\u20132016 y 2023\u20132024, esta \u00faltima una de las m\u00e1s severas en m\u00e1s de un siglo. Este estudio muestra que, entre 1982 y [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-11-09T21:39:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-11-09T21:39:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-scaled.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1426\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"andex\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"andex\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055\"},\"author\":{\"name\":\"andex\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/502e4f38fe30f00d8b101cd988a956fb\"},\"headline\":\"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024)\",\"datePublished\":\"2026-11-09T21:39:46+00:00\",\"dateModified\":\"2026-11-09T21:39:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055\"},\"wordCount\":797,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/figura_ANDEX_Botetano-1024x570.png\",\"keywords\":[\"Amazon\u00eda\",\"El Ni\u00f1o\",\"Variabilidad\"],\"articleSection\":[\"Lecturas\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055\",\"name\":\"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024) - Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/figura_ANDEX_Botetano-1024x570.png\",\"datePublished\":\"2026-11-09T21:39:46+00:00\",\"dateModified\":\"2026-11-09T21:39:48+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/figura_ANDEX_Botetano-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/figura_ANDEX_Botetano-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":1426,\"caption\":\"Figura 1. Extremos compuestos en la Amazon\u00eda. (a) Estado seco\u2013c\u00e1lido y (d) estado h\u00famedo\u2013fr\u00edo: respuesta de la atm\u00f3sfera, el suelo y los r\u00edos. (b, e) Regiones m\u00e1s afectadas y oc\u00e9ano dominante en la temporada h\u00fameda (noviembre\u2013abril) y (c, f) en la temporada seca (junio\u2013septiembre).\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?p=5055#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/\",\"name\":\"Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes\",\"description\":\"ANDEX\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#organization\",\"name\":\"Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/cropped-cropped-logo_ANDEX_color_trans1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/cropped-cropped-logo_ANDEX_color_trans1.png\",\"width\":555,\"height\":444,\"caption\":\"Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/502e4f38fe30f00d8b101cd988a956fb\",\"name\":\"andex\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/23494ed4720f39176481de38bcdec2a13011e1321adeb3faa91d0e623a2a8587?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/23494ed4720f39176481de38bcdec2a13011e1321adeb3faa91d0e623a2a8587?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/23494ed4720f39176481de38bcdec2a13011e1321adeb3faa91d0e623a2a8587?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"andex\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.andex-rhp.org\\\/?author=2\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024) - Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024) - Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes","og_description":"Por Gianella Botetano* Cuatro d\u00e9cadas de extremos compuestos En las \u00faltimas cuatro d\u00e9cadas, la Amazon\u00eda ha registrado inundaciones extremas como las de 2009, 2012 y 2021, y sequ\u00edas como las de 2005, 2010, 2015\u20132016 y 2023\u20132024, esta \u00faltima una de las m\u00e1s severas en m\u00e1s de un siglo. Este estudio muestra que, entre 1982 y [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055","og_site_name":"Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes","article_published_time":"2026-11-09T21:39:46+00:00","article_modified_time":"2026-11-09T21:39:48+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1426,"url":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-scaled.png","type":"image\/png"}],"author":"andex","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"andex","Est. reading time":"4 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055"},"author":{"name":"andex","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#\/schema\/person\/502e4f38fe30f00d8b101cd988a956fb"},"headline":"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024)","datePublished":"2026-11-09T21:39:46+00:00","dateModified":"2026-11-09T21:39:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055"},"wordCount":797,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-1024x570.png","keywords":["Amazon\u00eda","El Ni\u00f1o","Variabilidad"],"articleSection":["Lecturas"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055","url":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055","name":"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024) - Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-1024x570.png","datePublished":"2026-11-09T21:39:46+00:00","dateModified":"2026-11-09T21:39:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055#primaryimage","url":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/figura_ANDEX_Botetano-scaled.png","width":2560,"height":1426,"caption":"Figura 1. Extremos compuestos en la Amazon\u00eda. (a) Estado seco\u2013c\u00e1lido y (d) estado h\u00famedo\u2013fr\u00edo: respuesta de la atm\u00f3sfera, el suelo y los r\u00edos. (b, e) Regiones m\u00e1s afectadas y oc\u00e9ano dominante en la temporada h\u00fameda (noviembre\u2013abril) y (c, f) en la temporada seca (junio\u2013septiembre)."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?p=5055#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00bfQu\u00e9 impulsa los extremos compuestos en la Amazon\u00eda? De la variabilidad interanual a los cambios de largo plazo (1982\u20132024)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#website","url":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/","name":"Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes","description":"ANDEX","publisher":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#organization","name":"Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes","url":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-cropped-logo_ANDEX_color_trans1.png","contentUrl":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-cropped-logo_ANDEX_color_trans1.png","width":555,"height":444,"caption":"Programa Hidroclim\u00e1tico Regional para los Andes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/#\/schema\/person\/502e4f38fe30f00d8b101cd988a956fb","name":"andex","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/23494ed4720f39176481de38bcdec2a13011e1321adeb3faa91d0e623a2a8587?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/23494ed4720f39176481de38bcdec2a13011e1321adeb3faa91d0e623a2a8587?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/23494ed4720f39176481de38bcdec2a13011e1321adeb3faa91d0e623a2a8587?s=96&d=mm&r=g","caption":"andex"},"url":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/?author=2"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5055"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5055\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5056,"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5055\/revisions\/5056"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.andex-rhp.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}